Kokerboom (Aloe dichotoma)

Dit artikel verscheen niet in de Hortuskrant. Deze pagina heb ik gemaakt naar aanleiding van mijn reis door Zuid- Afrika in de zomer van 2011

door Fred Triep

Inleiding

De kokerboom is een Aloe soort, die in het noordwesten van Zuid- Afrika groeit. De kokerboom of guiver tree (Aloe dichotoma) is een boomvormige Aloe, met een onderstam en daarboven vertakkingen. Hij kan drie tot negen meter hoog worden. De soortaanduiding dichotoma geeft aan, dat de takken zich dichotoom vertakken.
Kokerboom bij Kenhardt 1 Klik op de thumbnails als je de grote foto's wilt zien

Links: Een kokerboom in de buurt van de plaats Kenhardt (Zuid- Afrika)
Rechts:
Een kokerboom in de buurt van Kenhardt, bedekt met nesten van de wevervogel

Foto's : Fred Triep

Kokerboom met wevervogel nesten bij Kenhardt

De kokerboom komt voor in het noordwesten van Zuid- Afrika, met name in Namaqualand en Bushmanland. Zijn verspreiidingsgebied loopt naar het oosten tot Uppington en Kenhard en naar het zuiden tot aan Nieuwoudtville.

Bloei

AloŽsoorten bloeien aan een bloeistengel, die vanuit het bladrozet omhoog groeit. De bloeiwijze bestaat uit een bloeipluim, die biologen een raceme noemen. In een raceme groeien de afzonderlijke bloempjes uit een centrale bloemsteel, die steeds verder omhoog groeit. De oudste bloempjes vind je onder in de bloempluim, de jongste bovenaan.
De bloeipluim bij de kokerboom kan dertig centimeter groot worden en de afzonderlijke bloemen in deze pluim is geel. De kokerboom bloeit van juni tot augustus.
Bloemen van de kokerboom 1 Klik op de thumbnails als je de grote foto's  wilt zien

Links: Bladrozetten boven aan de stam van een kokerboom met bloeipluimen (racemes)
Rechts en helemaal rechts:
Bloeipluimen van de Aloe dichotoma met daarin de afzonderlijke bloempjes

Foto's : Fred Triep

Bloemen van de kokerboom 2 Bloemen van de kokerboom 3

Status en voorkomen

De kokerboom komt op sommige plaatsen nog in grote aantallen voor, maar er worden weinig jonge exemplaren gevonden. Daarom is deze soort mogelijk wel kwetsbaar, maar nog niet bedreigd. Bij Kenhardt en Nieuwoudtville komen grote populaties voor, die een "kokerbomenwoud" vormen.
Kokerbomenwoud bij Nieuwoudtville 1 Klik op de thumbnails als je de grote foto's wilt zien

Links en rechts: Kokerbomenwoud bij Nieuwoudtville

Foto's : Fred Triep

Kokerbomenwoud bij Nieuwoudtville 2

Verwante soorten/varieteiten 


De kokerboom heeft verwanten, die tot mei 2011 als aparte soorten werden beschreven. Deze verwanten worden nu (zie World checklist.of selected Plant Families) als ondersoorten (subspecies) binnen de soort Aloe dichotoma beschouwd. Zo is Aloe ramosissima nu Aloe dichotoma subsp. ramosissima geworden. Bij deze planten zijn de afzonderlijke takken ook dichotoom vertakt, maar er is geen onderstam zoals bij de kokerboom, die nu Aloe dichotoma subsp. dichotoma wordt genoemd. Bij deze planten, die nooikokerboom worden genoemd, vinden de splitsingen in verschillende takken al op korte afstand van de grond plaats. Deze ondersoort komt voor in een beperkt gebied, namelijk alleen in het Richtersveld National Park.
Een andere verwant is de Aloe dichotoma subsp. pillansii, die tot voor kort als de soort Aloe pillansii bekend was. Ook deze ondersoort komt alleen in het Richtersveld voor.

Onderstaande tabel geeft de verschillen tussen de drie ondersoorten weer.

Varieteit Afrikaanse naam Engelse naam Groeivorm Bloeiwijze Status
Aloe dichotoma subsp. dichotoma Kokerboom quiver tree Een duidelijke hoofdstam en veel vertakkingen Rechtop staande bloeiwijze, die weinig vertakt is (3 tot 5 racemes per bloeiwijze) vulnerable
Aloe dichotome subsp. ramosissima nooienskokerboom maiden's quiver tree Afwezigheid van een hoofdstam, maar wel veel vertakkingen Rechtop staande bloeiwijze, die weinig vertakt is endangered
Aloe dichotoma subsp. pillansii reusekokerboom of basterkokerboom giant quiver tree Een duidelijke hoofdstam en minder vertakkingen en rozetten dan de andere vormen Bloeiwijze verschijnt horizontaal tussen onderste bladeren van een rozet en is meer vertakt (veel racemes per bloeiwijze) critical endangered

Hieronder geef ik wat foto's van de varieteit ramosissima en pillansii weer.

Nooienskokerboom in Richtersveld 1 Nooienskokerboom in Richtersveld 2 Klik op de thumbnails als je de grote foto's (respectievelijk wilt zien

Helemaal linksboven en links: Aloe dichotoma subsp. ramosissima in het Richtersveld

Linksonder: Aloe dichotoma subsp. ramosissima in de Hester Malan Wild Flower Garden in het Goegap Nature Reserve

Rechtsboven: Aloe dichotoma subsp. pillansii in de Hester Malan Wild Flower Garden in het Goegap Nature Reserve

Rechtsonder: Aloe dichotoma subsp. pillansii in de kas van Kirstenbosch Botanical Garden in Kaapstad

Foto's : Fred Triep

Baterkokerboom in de tuin van Goegap Nature Reserve
Niooienskokerboom in de tuin bij Goegap Nature Reserve   Basterkokerboom in de kas van Kirstenbosch Botanical Garden

In de Hortus

Er staan enkele fraaie bomen uit Namaqualand (Zuid- Afrika) en NamibiŽ (Aloe dichotoma var. dichotoma)  in het woestijndeel van de Drie- Klimatenkas. Dit zijn planten, die halverwege de negentiger jaren in beslag zijn genomen door de douane bij een illegaal transport. Over deze planten kunt u meer lezen op deze pagina van de Hortus.Tot nog toe hebben ze in de Hortus nog niet gebloeid.

Literatuur

Hermann Jacobsen
Lexicon of Succulent Plants
Blandford Press Ltd, Londden, 1970

Elsa Pooley
First field guide to trees of Southern Africa
Struik Nature, Cape Town, 1999
ISBN 978 1 86872 291 4

Annelise Le Roux, Zelda Wahl & others
South African Wild Flower Guide I-
Namaqualand
Botanical Society of
S.A. , Kirstenbosch, 3de ed, 2005
ISBN 1 874999 30 9

Gordon Rowley
The illustrated Encyclopedie of Succulents
Salamander Books Ltd, Londen, 1978  

Ben- Erik van Wijk & Gideon Smith
Guide to the Aloes of South Africa
Briza Publications, Pretoria, 2de ed, 2010
ISBN 978 1 875093 41 0

L. Watson and M. J. Dallwitz
The Families of Flowering Plants- Asphodelaceae
 http://delta-intkey.com/angio/www/asphodel.html

World checklist of Selected Plant Families: Royal Botanic Garden, Kew
http://apps.kew.org/wcsp/prepareChecklist.do?checklist=selected_families%40%40365311220111436502

 

Verzorging

Heeft u vragen over de verzorging van deze plant? Die kunt u stellen op mijn forum over de verzorging van planten. Misschien weet iemand het antwoord of staat er reeds een antwoord voor u.



Deze pagina is nieuw aangemaakt op donderdag 29 september 2011.

Voor aanvullingen of reacties, stuur mij een e-mail:

Stuur je reactie ! email: Fred Triep

Terug naar (Return to): Terug naar: